Lắp điện mặt trời trên mái tôn có bị dột không, và cách thi công để không dột

Đây là câu hỏi chủ nhà mái tôn nào cũng hỏi, và hỏi đúng. Lắp một hệ 5 kWp trên mái tôn nghĩa là bắn vài chục con vít xuyên qua lớp tôn đang che mưa cho cả nhà. Mỗi con vít là một điểm có thể thấm nước nếu làm ẩu.

Câu trả lời ngắn: mái tôn không dột nếu thi công đúng. Phần dưới giải thích “đúng” cụ thể là gì, để bạn tự kiểm tra được khi đội thợ lên mái.

Vì sao có những mái bị dột sau khi lắp pin

Hầu hết các ca dột rơi vào vài lỗi lặp lại:

• Bắt vít ở sóng âm. Sóng âm là rãnh thấp nơi nước chảy. Vít đặt ở đây ngâm trong nước mỗi trận mưa, ron nào cũng sẽ có ngày thua.
• Vít không trúng xà gồ. Vít chỉ giữ vào tôn mỏng thì khi gió giật, khung rung, lỗ vít bị nong rộng dần.
• Vít không ron, ron kém hoặc siết lệch. Ron bị bẹp một bên hoặc chai cứng sau vài mùa nắng là đường cho nước vào.
• Bắt sát mép chồng tôn. Hướng dẫn của New Zealand Steel, nhà sản xuất tôn, khuyên tránh đặt vít và chân đế gần mép chồng giữa hai tấm, vì dễ làm biến dạng sóng và phá tác dụng chống thấm ngược của mép chồng.
• Mạt sắt khi khoan không được quét. Mạt sắt nằm lại trên mái sẽ rỉ, để lại vết loang và làm hỏng lớp mạ tôn quanh đó.
• Giẫm móp tôn. Chỗ móp làm nước đọng lại, nhất là mái dốc thấp.

Bắt ray vào xà gồ đúng cách

Đây là trình tự đội thi công cẩn thận thường làm trên mái tôn sóng:

1. Dò đúng vị trí xà gồ trước khi khoan, đánh dấu hàng vít theo đường xà gồ chứ không ước chừng.
2. Đặt chân đế trên đỉnh sóng (sóng dương), nơi nước không đọng.
3. Dùng vít tự khoan có ron cao su EPDM, chiều dài đủ để ăn vào xà gồ bên dưới, không chỉ vào lớp tôn.
4. Siết vừa lực để ron ép đều thành vòng tròn quanh thân vít, không bẹp lệch, không lún tôn.
5. Phủ keo silicone trung tính loại dùng ngoài trời tại điểm bắt. Hướng dẫn của New Zealand Steel khuyên tránh keo gốc axit axetic trên mái tôn.
6. Quét sạch mạt sắt cuối mỗi ngày làm việc, không để qua đêm sương.
7. Đi dây gọn trên khung, không để dây nằm trên mặt tôn, vì bụi và hơi ẩm tích lại dưới dây làm tôn nhanh rỉ.
8. Chừa khoảng hở dưới tấm pin để nước thoát tự do, mái khô nhanh sau mưa và dễ kiểm tra, vệ sinh.

Với tôn sóng đứng loại không lộ vít (thường gọi là tôn cliplock, seamlock), có thể dùng kẹp chuyên dụng kẹp vào gân tôn, không phải khoan xuyên mái.

Khoảng cách các chân đế và số vít mỗi chân phụ thuộc tải gió, chiều cao mái và loại xà gồ. Kỹ sư tính phần này khi thiết kế, không nên để thợ tự quyết trên mái.

Vật tư nào quyết định độ bền chống thấm

Vít xuyên tôn. NS BlueScope khuyên vít dùng cho mái tôn phải có tuổi thọ bằng hoặc cao hơn tôn. Vít mạ kém rỉ trước tôn thì lỗ vít sẽ dột trước.

Bu lông, kẹp trên ray nhôm. Phần này nên dùng inox để không rỉ, như khuyến nghị dùng vít, tán SUS304 trên Năng lượng Việt Nam. Điều cần tránh là để kim loại khác loại như đồng, chì, inox tiếp xúc trực tiếp với mặt tôn trong thời gian dài, vì có thể gây ăn mòn điện hóa, theo hướng dẫn của New Zealand Steel.

Tiếp địa. Khung, tấm pin, máng cáp, biến tần và thiết bị chống sét phải được nối đất. Bài trên Năng lượng Việt Nam nêu yêu cầu điện trở tiếp đất dưới 4 Ohm và nhắc kiểm tra định kỳ.

Mái có chịu nổi tải không

Một tấm pin LONGi dòng Hi-MO X6 cỡ 2.278 × 1.134 mm nặng khoảng 27,5 kg, tức khoảng 11 kg mỗi m² chỉ tính tấm pin. Cộng ray, kẹp, chân đế thì cao hơn một chút. Với mái tôn nhà ở có xà gồ thép còn tốt, tải này thường không đáng ngại, nhưng vẫn phải kiểm tra. Bài trên Một Thế Giới cũng nhấn mạnh việc kiểm tra khả năng chịu tải của mái, hướng nắng và khả năng chịu gió bão trước khi lắp.

Những trường hợp cần xem kỹ: xà gồ gỗ, xà gồ thép đã rỉ, khoảng cách xà gồ thưa, mái cơi nới không rõ kết cấu.

Khi nào nên thay tôn trước khi lắp

Tấm pin của các hãng lớn thường có bảo hành hiệu suất từ 25 năm; LONGi ghi bảo hành sản phẩm 15 năm và bảo hành công suất 25 năm cho dòng trên. Nếu mái tôn bên dưới chỉ còn vài năm tuổi thọ, đến lúc thay tôn bạn phải tháo cả hệ xuống rồi lắp lại, tốn thêm nhân công và rủi ro hỏng hóc.

Nên thay tôn trước, hoặc thay cùng lúc lắp pin, khi:

• Tôn đã rỉ lan rộng, có chỗ rỉ thủng hoặc lớp mạ bong.
• Mái đã dột ở nhiều điểm, đã vá nhiều lần.
• Tôn bị móp nhiều, đọng nước sau mưa.
• Xà gồ yếu, mục hoặc rỉ cần thay.
• Bạn đã có kế hoạch sửa mái trong vài năm tới.

Thay tôn cùng đợt lắp pin cũng giúp bố trí xà gồ thuận cho việc bắt ray. Kỹ sư sẽ ghi nhận tình trạng mái khi khảo sát và nói rõ nếu nên thay.

Mái ngói khác gì

Mái ngói không bắt vít xuyên viên ngói. Thợ dùng móc ngói bắt vào li tô hoặc xà gồ bên dưới, móc luồn qua khe giữa các viên ngói. Viên ngói ngay chỗ móc thường phải mài bớt mặt dưới để nằm phẳng lại, viên nào nứt vỡ trong lúc thi công phải thay viên mới.

Vì phải gỡ ngói, đặt móc, xếp lại từng vị trí, mái ngói tốn công và vật tư hơn mái tôn, nên giá cao hơn. Đi lại trên mái ngói cũng dễ làm vỡ ngói, nên đội thi công cần ván lót và bước đúng chỗ.

Mái bê tông khác gì

Sân thượng bê tông thường dùng khung nâng có góc nghiêng. Có hai cách giữ khung:

• Bắt bu lông nở xuống sàn. Chắc chắn, nhưng mỗi lỗ khoan xuyên qua lớp chống thấm phải được xử lý lại cẩn thận.
• Đổ đế bê tông hoặc dùng đế đối trọng đặt trên mặt sàn, không khoan xuống, giữ nguyên lớp chống thấm. Cách này cần tính đủ trọng lượng để chịu gió.

Mái bê tông còn cần chừa lối đi để vệ sinh tấm pin và không chắn đường thoát nước của sàn.

Nghiệm thu chống dột thế nào

Khi bàn giao, bạn nên yêu cầu:

• Ảnh chụp từng hàng điểm bắt vít trước khi lắp tấm pin.
• Kiểm tra lại các điểm bắt sau trận mưa lớn đầu tiên, nhất là trên trần nhà và quanh đường dây đi xuống.
• Hợp đồng ghi rõ bảo hành thi công cho điểm bắt vít, khung và mối nối.

Ở Đồng Nai SolarX, điểm bắt vít chống dột nằm trong phạm vi bảo hành thi công, thời hạn ghi trong hợp đồng. Bạn xem cách báo lỗi và bảo trì ở trang bảo hành, và các câu hỏi khác ở trang câu hỏi thường gặp.

Nếu bạn chưa chắc mái nhà mình nên lắp ngay hay sửa trước, kỹ sư có thể lên xem xà gồ, tình trạng tôn và hướng nắng khi khảo sát miễn phí. Chi phí tham khảo theo loại mái có ở bảng giá.